Kosova duhet tė vazhdojė tė pėrmirėsojė klimėn investive dhe tė pėrmirėsojė para sė gjithash sigurinė juridike, ligjore. Ky ėshtė njė parakusht shumė i rėndėsishėm pėr ardhjen edhe mė tė shtuar tė investitorėve tė huaj. Njėra ndėr sfidat kryesore, tė cilėn investitorėt e huaj e shohin si pengesė pėr tė investuar nė Kosovė, ėshtė mungesa e sigurisė ligjore dhe mungesa e stabilitetit politik. Po ashtu dhe stabilizimi i situatės nė veri tė vendit, ėshtė parakusht shumė i rėndėsishėm qė Kosova tė fillojė tė prodhojė lajme pozitive nė mediat perėndimore dhe tė tregoj qė situata politike, ėshtė nė stabilizim e sipėr. Nėse edhe mė tej do tė kemi lajme pėr zhvillimet negative nė veri tė vendit, kjo do tė ndikojė negativisht, nė klimėn investive dhe nė gatishmėrinė e investitorėve pėr tė ardhur kėtu.
Kėshtu pohoi nė njė intervistė pėr Kosovapress, Kujtim Dobruna, udhėheqės i Zyrės sė Nismės Ekonomike pėr Kosovėn (ECIKS), me seli nė Vjenė, zyrė kjo e cila bėnė promovimin e investimeve dhe bashkėpunimit ekonomik mes Kosovės dhe Evropės perėndimore, para sė gjithash mes Kosovės dhe rajonit gjermano-folės, ku pėrfshihet Austria, Gjermania dhe Zvicra.
Kosovapress: Sa ėshtė interesimi i investitorėve tė huaj pėr tė investuar nė Kosovė. Cila ėshtė puna juaj konkrete, qė po bėni pėr tėrheqjen e investimeve, kur dihet qė Kosova ka shumė nevojė pėr investime nga jashtė?
Dobruna: Natyrisht se pas krizės ekonomike - botėrore financiare prej vitit 2008, ka rėnė gatishmėria e investitorėve, pėr tė investuar jo vetėm tek ne, por nė pėrgjithėsi, pėr shkak se mungon dhe gatishmėria e institucioneve financiare, pėr tė financuar projekte tė mėdha, apo ēfardo natyre qofshin ato. Megjithatė aktivitetet tona kanė vazhduar dhe vazhdojnė dhe se ardhja e mė shumė se 20 kompanive zviceranė kėto ditė nė Kosovė, tregon se megjithatė interesimi dhe gatishmėria pėr Kosovėn, ėshtė nė rritje, pėrkundėr vėshtirėsive ekzistuese, qofshin ato nė tregjet ndėrkombėtare, apo qofshin ato nė tregun ekzistues kėtu tek ne.
Kosovapress: Mund tė na thoni ndonjė rast konkret tė kompanive tė huaja qė gjatė vitit 2011 kanė investuar nė Kosovė?
Dobruna: Pėrmes nesh qė nga viti 2006 deri sot kanė ardhur mė shumė se 20 projekte investive nė Kosovė. Projekte qė nė total kanė njė vlerė investuese prej 50 milionė euro. Fjala ėshtė pėr projekte tė natyrės mė tė vogėl, tė ndėrmarrjeve tė vogla dhe tė mesme, nga regjioni gjermano folės. Natyrisht se nė kėto projekte njė rol tė veēantė e luan edhe diapsora, pėr shkak se ka raste kur vet pjestarėt e diasporės qė kanė njė afarizėm tė sukseshėm, nė perėndim vendosin tė vijnė dhe ta investojnė kapitalin e tyre kėtu. Mirėpo ka edhe raste tjera, kur pjestarėt e diapsorės janė aktiv nėpėr ndėrmarrje tė suksesshme ndėrkombėtare, si gjermane, austriake, zvicerane dhe ata nga brenda, kanė mundėsi tė influencojnė nė vendimet e menaxhmentit dhe kėshtu t’i orientojnė investimet e huaja drejtė kosovės. Diaspora po bėhet nė vazhdimėsi njė faktor shumė i rėndėsishėm, jo vetėm pėrmes dėrgesave vjetore tė tė hollave pėr familjet nė Kosovė, por para sė gjithash kohėve tė fundit dhe pėrmes investimeve. Dua tė pėrmend edhe faktin, qė pėrmes punės qė ėshtė bėrė deri mė tani, e qė financohet nė vazhdimėsi nga Qeveria e Austrisė, janė hapur rreth 1 mijė vende tė punės dhe gjatė viteve tė fundit, janė realizuar disa projekte jashtėzakonisht interesante, qofshin ato nga Austria, Gjermania dhe sė fundi edhe nga Zvicra.
Kosovapress: Megjithatė investimet nė Kosovė viteve tė fundit janė nė rėnie. A mendoni qė Kosova ka njė ambient tė favorshėm pėr tėrheqjen e investimeve. Dhe a po bėnė Qeveria sa duhet, pėr krijimin e njė ambienti pėr tėrheqjen e investimeve nga jashtė?
Dobruna: Trendi i investimeve tė huaja nė Kosovė, ka pėrcjellė pak a shumė, zhvillimet nė tregjet ndėrkombėtare dhe rajonale. Rėnia e investimeve tė huaja nė Kosovė, ėshtė mė e vogėl se sa rėnia e investimeve nė Shqipėri, apo investimeve tė huaja nė Maqedoni. Gjithashtu ėshtė shumė me rėndėsi tė bėhet dallimi, sepse gjatė viteve tė fundit investimet e huaja nė Kosovė kanė shėnuar rritje, sidomos gjatė dy viteve tė fundit dhe kjo ėshtė njė shenjė shumė e mirė, qė tregon se ekonomia e Kosovės ka njė zhvillim anticiklik, nė raport me ekonominė ndėrkombėtare dhe rajonale. Megjithatė vlera e investimeve tė huaja nuk ėshtė e mjaftueshme, kur kemi parasysh potencialet e ekonomisė sė Kosovės nė njėrėn anė dhe nevojat e ekonomisė sė Kosovės. Kėshtu qė natyrisht qė nuk duhet rreshtur sė punuari, pėr pėrmirėsimin e klimės afariste dhe lehtėsimin e procedurave tė tė bėrit biznes. Mendoj se kjo ėshtė detyra kryesore, ku jo vetėm Qeveria, por tė gjitha institucionet tjera qė merren me ēėshtje ekonomike duhet tė japin maksimunin e tyre.
Kosovapress: Mendoni qė Kosova ėshtė vend atraktiv, pėr tėrheqje tė investimeve, kur dihet qė ēdo ditė flitet pėr njė shkallė tė lartė tė korrupsionit. Sa mund tė jetė kjo pengėsė pėr investitorėt, qė tė vijnė dhe tė investojnė nė Kosovė.
Dobruna: Siguria juridike dhe stabiliteti, janė definitivisht ndėr faktorėt kryesor, qė investitorėt e huaj e marrin parasysh. Dhe kėtu nuk duhet tė kemi iluzione. Kosova duhet tė vazhdojė tė pėrmirėsojė klimėn investive dhe tė pėrmirėsojė para sė gjithash sigurinė juridike, ligjore. Ky ėshtė njė parakusht shumė i rėnėdsishėm pėr ardhjen edhe mė tė shtuar tė investitorėve tė huaj. Them kemi investime aktualisht, por ky nuk ėshtė nivel i kėnaqshėm, sepse e dijmė qė potencialet janė jashtėzakonisht tė mėdha dhe nevojat gjithashtu janė shumė tė mėdha.
Kosovapress: Ju keni kontakte tė vazhdueshme me kompanitė e huaja. Cilat janė vėrejtjet apo ankesat e tyre qė i bėjnė ata tė ngurrojnė pėr tė investuar nė Kosovė?
Dobruna: Ne pėrpos bisedave dhe takimeve tė rregullta qė kemi me investitorėt e huaj potencial, ne bėjmė dhe njė analizė tė rregullt sistematike, tė pėrecepcioneve tė tyre pėr klimėn investive nė Kosovė. Natyrisht qė njėra ndėr sfidat kryesore, tė cilėn investitorėt e huaj e shohin si pengėsė pėr procesnin e investimeve nė Kosovė, ėshtė edhe mungesa e sigurisė ligjore dhe mungesa e stabilitetit politik. Mendoj qė kėtu para se gjithash stabilizimi i situatės nė veri tė vendit, ėshtė parakusht shumė i rėndėsishėm qė Kosova tė fillojė tė prodhojė lajme pozitive nė mediat perendeimore dhe tė tregojė qė situata politike, ėshtė nė stabilizim e sipėr. Nėse vazhdimisht kemi lajme dhe njoftime pėr zhvillimet negative nė veri tė Kosovės, ajo do tė vazhdojė tė ndikojė negativisht nė klimėn investive dhe nė gatishmėrinė e investitorėve pėr tė ardhur kėtu.
Kosovapress: Cilėt janė sektorėt, pėr tė cilėt janė mė shumė tė interesuar investitorėt nga jashtė pėr tė investuar nė Kosovė?
Dobruna: Sektorėt janė tė ndryshėm. Natyrisht sektorėt ku Kosova ka pėrparėsi krahasuese dhe sektorėt ku Kosova ka resurse tė mėdh, dhe tė cilėt janė sektorė atraktiv dhe interesant para sė gjithash janė energjia, minierat dhe mineralet. Mirėpo pėr ne ėshtė e rėndėsishme, qė Kosova tė mos zhvillohet vetėm nė drejtim tė kėtyre sektorėve tradicional, por nė radhė tė parė kėtyre sektorėve tradicionale t’iu shtohet edhe bujqėsia, qė tė zhvillohet edhe mė shumė, nė mėnyrė qė Kosova nė radhė tė parė, t’i pėrmbushė nevojat e veta me produkte bujqėsore dhe e dyta, qė Kosova tė orientohet edhe nga shėrbimet dhe nga sektorėt e ardhmėrisė. Kėtu kam parasysh nė rend tė parė, sektorin e teknologjisė informative, i cili ka potenciale tė shumta dhe i cili pėr shkak tė rinisė sė madhe, moshės sė re mesatare nė Kosovė, mund tė zhvillohet dhe tė bėhet njėri prej sektorėve, mė kontribuues nė zhvillimin ekonomik sė Kosovės.
Kosovapress: Duke pasur parasysh gjithė kėto zhvillime, klimėn investive, gjendjen politike dhe tė sigurisė nė vend, a ka shpresė qė interesimi i investitorėve, pėr tė investuar nė Kosovė tė rritet?
Dobruna: Gjithsesi shpresė ka. Por dua tė tėrheq vėmendjen edhe njėherė tek nevoja e pėrmirėsimit tė klimės investive dhe punės sė vazhdueshme, pėr rritjen e stabilitetit dhe pėr fuqizimin e sundimit tė ligjit.
Kosovapress: A mendoni qė Qeveria po bėnė sa duhet nė krijimin e kėsaj klime?
Dobruna: Mendoj qė gjithmonė ka hapėsirė pėr pėrmirėsim./Intervistoi: Sahadete Zogaj/
Kėshtu pohoi nė njė intervistė pėr Kosovapress, Kujtim Dobruna, udhėheqės i Zyrės sė Nismės Ekonomike pėr Kosovėn (ECIKS), me seli nė Vjenė, zyrė kjo e cila bėnė promovimin e investimeve dhe bashkėpunimit ekonomik mes Kosovės dhe Evropės perėndimore, para sė gjithash mes Kosovės dhe rajonit gjermano-folės, ku pėrfshihet Austria, Gjermania dhe Zvicra.
Kosovapress: Sa ėshtė interesimi i investitorėve tė huaj pėr tė investuar nė Kosovė. Cila ėshtė puna juaj konkrete, qė po bėni pėr tėrheqjen e investimeve, kur dihet qė Kosova ka shumė nevojė pėr investime nga jashtė?
Dobruna: Natyrisht se pas krizės ekonomike - botėrore financiare prej vitit 2008, ka rėnė gatishmėria e investitorėve, pėr tė investuar jo vetėm tek ne, por nė pėrgjithėsi, pėr shkak se mungon dhe gatishmėria e institucioneve financiare, pėr tė financuar projekte tė mėdha, apo ēfardo natyre qofshin ato. Megjithatė aktivitetet tona kanė vazhduar dhe vazhdojnė dhe se ardhja e mė shumė se 20 kompanive zviceranė kėto ditė nė Kosovė, tregon se megjithatė interesimi dhe gatishmėria pėr Kosovėn, ėshtė nė rritje, pėrkundėr vėshtirėsive ekzistuese, qofshin ato nė tregjet ndėrkombėtare, apo qofshin ato nė tregun ekzistues kėtu tek ne.
Kosovapress: Mund tė na thoni ndonjė rast konkret tė kompanive tė huaja qė gjatė vitit 2011 kanė investuar nė Kosovė?
Dobruna: Pėrmes nesh qė nga viti 2006 deri sot kanė ardhur mė shumė se 20 projekte investive nė Kosovė. Projekte qė nė total kanė njė vlerė investuese prej 50 milionė euro. Fjala ėshtė pėr projekte tė natyrės mė tė vogėl, tė ndėrmarrjeve tė vogla dhe tė mesme, nga regjioni gjermano folės. Natyrisht se nė kėto projekte njė rol tė veēantė e luan edhe diapsora, pėr shkak se ka raste kur vet pjestarėt e diasporės qė kanė njė afarizėm tė sukseshėm, nė perėndim vendosin tė vijnė dhe ta investojnė kapitalin e tyre kėtu. Mirėpo ka edhe raste tjera, kur pjestarėt e diapsorės janė aktiv nėpėr ndėrmarrje tė suksesshme ndėrkombėtare, si gjermane, austriake, zvicerane dhe ata nga brenda, kanė mundėsi tė influencojnė nė vendimet e menaxhmentit dhe kėshtu t’i orientojnė investimet e huaja drejtė kosovės. Diaspora po bėhet nė vazhdimėsi njė faktor shumė i rėndėsishėm, jo vetėm pėrmes dėrgesave vjetore tė tė hollave pėr familjet nė Kosovė, por para sė gjithash kohėve tė fundit dhe pėrmes investimeve. Dua tė pėrmend edhe faktin, qė pėrmes punės qė ėshtė bėrė deri mė tani, e qė financohet nė vazhdimėsi nga Qeveria e Austrisė, janė hapur rreth 1 mijė vende tė punės dhe gjatė viteve tė fundit, janė realizuar disa projekte jashtėzakonisht interesante, qofshin ato nga Austria, Gjermania dhe sė fundi edhe nga Zvicra.
Kosovapress: Megjithatė investimet nė Kosovė viteve tė fundit janė nė rėnie. A mendoni qė Kosova ka njė ambient tė favorshėm pėr tėrheqjen e investimeve. Dhe a po bėnė Qeveria sa duhet, pėr krijimin e njė ambienti pėr tėrheqjen e investimeve nga jashtė?
Dobruna: Trendi i investimeve tė huaja nė Kosovė, ka pėrcjellė pak a shumė, zhvillimet nė tregjet ndėrkombėtare dhe rajonale. Rėnia e investimeve tė huaja nė Kosovė, ėshtė mė e vogėl se sa rėnia e investimeve nė Shqipėri, apo investimeve tė huaja nė Maqedoni. Gjithashtu ėshtė shumė me rėndėsi tė bėhet dallimi, sepse gjatė viteve tė fundit investimet e huaja nė Kosovė kanė shėnuar rritje, sidomos gjatė dy viteve tė fundit dhe kjo ėshtė njė shenjė shumė e mirė, qė tregon se ekonomia e Kosovės ka njė zhvillim anticiklik, nė raport me ekonominė ndėrkombėtare dhe rajonale. Megjithatė vlera e investimeve tė huaja nuk ėshtė e mjaftueshme, kur kemi parasysh potencialet e ekonomisė sė Kosovės nė njėrėn anė dhe nevojat e ekonomisė sė Kosovės. Kėshtu qė natyrisht qė nuk duhet rreshtur sė punuari, pėr pėrmirėsimin e klimės afariste dhe lehtėsimin e procedurave tė tė bėrit biznes. Mendoj se kjo ėshtė detyra kryesore, ku jo vetėm Qeveria, por tė gjitha institucionet tjera qė merren me ēėshtje ekonomike duhet tė japin maksimunin e tyre.
Kosovapress: Mendoni qė Kosova ėshtė vend atraktiv, pėr tėrheqje tė investimeve, kur dihet qė ēdo ditė flitet pėr njė shkallė tė lartė tė korrupsionit. Sa mund tė jetė kjo pengėsė pėr investitorėt, qė tė vijnė dhe tė investojnė nė Kosovė.
Dobruna: Siguria juridike dhe stabiliteti, janė definitivisht ndėr faktorėt kryesor, qė investitorėt e huaj e marrin parasysh. Dhe kėtu nuk duhet tė kemi iluzione. Kosova duhet tė vazhdojė tė pėrmirėsojė klimėn investive dhe tė pėrmirėsojė para sė gjithash sigurinė juridike, ligjore. Ky ėshtė njė parakusht shumė i rėnėdsishėm pėr ardhjen edhe mė tė shtuar tė investitorėve tė huaj. Them kemi investime aktualisht, por ky nuk ėshtė nivel i kėnaqshėm, sepse e dijmė qė potencialet janė jashtėzakonisht tė mėdha dhe nevojat gjithashtu janė shumė tė mėdha.
Kosovapress: Ju keni kontakte tė vazhdueshme me kompanitė e huaja. Cilat janė vėrejtjet apo ankesat e tyre qė i bėjnė ata tė ngurrojnė pėr tė investuar nė Kosovė?
Dobruna: Ne pėrpos bisedave dhe takimeve tė rregullta qė kemi me investitorėt e huaj potencial, ne bėjmė dhe njė analizė tė rregullt sistematike, tė pėrecepcioneve tė tyre pėr klimėn investive nė Kosovė. Natyrisht qė njėra ndėr sfidat kryesore, tė cilėn investitorėt e huaj e shohin si pengėsė pėr procesnin e investimeve nė Kosovė, ėshtė edhe mungesa e sigurisė ligjore dhe mungesa e stabilitetit politik. Mendoj qė kėtu para se gjithash stabilizimi i situatės nė veri tė vendit, ėshtė parakusht shumė i rėndėsishėm qė Kosova tė fillojė tė prodhojė lajme pozitive nė mediat perendeimore dhe tė tregojė qė situata politike, ėshtė nė stabilizim e sipėr. Nėse vazhdimisht kemi lajme dhe njoftime pėr zhvillimet negative nė veri tė Kosovės, ajo do tė vazhdojė tė ndikojė negativisht nė klimėn investive dhe nė gatishmėrinė e investitorėve pėr tė ardhur kėtu.
Kosovapress: Cilėt janė sektorėt, pėr tė cilėt janė mė shumė tė interesuar investitorėt nga jashtė pėr tė investuar nė Kosovė?
Dobruna: Sektorėt janė tė ndryshėm. Natyrisht sektorėt ku Kosova ka pėrparėsi krahasuese dhe sektorėt ku Kosova ka resurse tė mėdh, dhe tė cilėt janė sektorė atraktiv dhe interesant para sė gjithash janė energjia, minierat dhe mineralet. Mirėpo pėr ne ėshtė e rėndėsishme, qė Kosova tė mos zhvillohet vetėm nė drejtim tė kėtyre sektorėve tradicional, por nė radhė tė parė kėtyre sektorėve tradicionale t’iu shtohet edhe bujqėsia, qė tė zhvillohet edhe mė shumė, nė mėnyrė qė Kosova nė radhė tė parė, t’i pėrmbushė nevojat e veta me produkte bujqėsore dhe e dyta, qė Kosova tė orientohet edhe nga shėrbimet dhe nga sektorėt e ardhmėrisė. Kėtu kam parasysh nė rend tė parė, sektorin e teknologjisė informative, i cili ka potenciale tė shumta dhe i cili pėr shkak tė rinisė sė madhe, moshės sė re mesatare nė Kosovė, mund tė zhvillohet dhe tė bėhet njėri prej sektorėve, mė kontribuues nė zhvillimin ekonomik sė Kosovės.
Kosovapress: Duke pasur parasysh gjithė kėto zhvillime, klimėn investive, gjendjen politike dhe tė sigurisė nė vend, a ka shpresė qė interesimi i investitorėve, pėr tė investuar nė Kosovė tė rritet?
Dobruna: Gjithsesi shpresė ka. Por dua tė tėrheq vėmendjen edhe njėherė tek nevoja e pėrmirėsimit tė klimės investive dhe punės sė vazhdueshme, pėr rritjen e stabilitetit dhe pėr fuqizimin e sundimit tė ligjit.
Kosovapress: A mendoni qė Qeveria po bėnė sa duhet nė krijimin e kėsaj klime?
Dobruna: Mendoj qė gjithmonė ka hapėsirė pėr pėrmirėsim./Intervistoi: Sahadete Zogaj/
Më të komentuarat