Fëmijët rrezikohen nga puna fizike (video)

Lidhur me kėtė ēėshtje ėshtė duke u bėrė rishikimi i legjislacionit dhe planifikohet qė sė shpejti tė pėrgatitet edhe njė informator i pėrgjithshėm, i cili do t’i pėrmbledhė tė gjitha dispozitat ligjore nė fuqi, tė cilat i rregullojnė ēėshtjet e mbrojtjes sė fėmijėve nga punėt e rrezikshme.

Kėshtu ėshtė thėnė tė martėn nė njė konferencė punė me temėn “Parandalimi nė punėt e rrezikshme tė fėmijėve nė bujqėsi”, nė tė cilėn u vlerėsua si shqetėsuese puna e fėmijėve qė bėhet nė kėtė lami.

Ministri i Bujqėsisė, Pylltarisė dhe Zhvillimit Rural (MBPRZh), Blerand Stavileci ka thėnė se pėrfshirja e fėmijėve nė punėt e bujqėsisė ėshtė shumė e rrezikshme, e cila ndikon edhe drejtpėrdrejt nė shėndetin e tyre, e cila sipas tij, duhet parandaluar.

“Ju qė merreni me aktivitete bujqėsore shpeshherė keni mundur tė hasni edhe nė fėmijė qė janė tė angazhuar, p.sh. nė pėrdorimin e materieve kimike pėr dezinfektimin, pėr eliminimin dhe asgjėsimin e shkaktarėve tė ndryshėm tė sėmundjeve! Nė kėto materie janė tė pėrqendruara edhe preparate tė ndryshme, qė rrezikojnė shėndetin e fėmijėve me helmime dhe me djegie organike tė shkallėve tė ndryshme, tė cilat mund ta dėmtojnė edhe mukozėn e shqisave tė tyre. Pastaj, shpeshherė mund t’i hasim fėmijėt tė angazhuar edhe nė eliminimin dhe trajtimin e mbetjeve tė kafshėve tė therura, trupave tė kafshėve tė ngordhura ose tė sėmura nga sėmundje tė ndryshme infektive, tė cilat gjithashtu mund tė jenė burim infeksioni pėr ta”, ka thėnė ai.

Sipas tij, shqetėsues ėshtė edhe angazhimi i fėmijėve nė industrinė pėrpunuese tė ushqimit tė kafshėve, tė qumėshtit apo mishit, sepse i ekspozohen njėkohėsisht temperaturave shumė tė larta dhe shumė tė ulėta, nėn zero, ku po ashtu prezent ėshtė edhe rreziku nga helmimet dhe lėndimet fizike pėr shkak tė materieve tė ndryshme kimike dhe pėr shkak tė makinerive me pajisje tė mprehta dhe ndrydhėse.

Stavileci ka thėnė se ndėr veprimet qė ata janė duke i ndėrmarrė, tė cilat nė mėnyrė direkte ose indirekte ndikojnė nė largimin e fėmijėve nga format e rrezikshme tė punės nė bujqėsi dhe pylltari, janė edhe avancimi i shėrbimeve kėshillimore dhe organizimi i punėtorive dhe trajtimeve tė ndryshme pėr fermerė. Kėto organizime janė duke ndikuar nė thellimin e njohurive tek fermerėt dhe nė pėrvetėsimin e praktikave tė mira bujqėsore, si pėr mbrojtjen e bimėve, ashtu edhe pėr mbrojtjen e shėndetit tė njeriut. Ai po ashtu ka thėnė se tani janė nė proces tė rishikimit tė legjislacionit dhe planifikojmė qė sė shpejti tė pėrgatisim edhe njė informator tė pėrgjithshėm, i cili do t’i pėrmbledh tė gjitha dispozitat ligjore nė fuqi qė rregullojnė ēėshtjet e mbrojtjes sė fėmijėve nga puna e rrezikshme.

Ndėrkaq, Valdet Gjinovci, kryeshef ekzekutiv i Agjencisė sė Ushqimit dhe Veterinės (AVUK), ka thėnė se agjencia qė ai drejton ėshtė shumė e pėrkushtuar qė veprimtaria e fėmijėve nė subjektet e prodhimit dhe pėrpunimit tė ushqimit tė mos ndodh.

“Agjencia e Ushqimit dhe Veterinės si organ ekzekutiv, gjithashtu ėshtė pjesė e angazhimeve tė Qeverisė sė Kosovės, pėr zbatimin e strategjisė nacionale pėr parandalimin dhe eliminimin e punės sė fėmijėve nė Kosovė. Agjencia e Ushqimit dhe Veterinės, pėrmes legjislacionit qė rregullon veprimtarinė e subjekteve afariste qė afarojnė me ushqim dhe merren me pėrpunimin dhe pėrpunimin e tij, parandalon angazhimin e fėmijėve si resurse humane nė aktivitetin e tyre. Konkretisht legjislacioni aktual me rastin e aprovimit tė njė subjekti afarist qė merret me prodhimin dhe pėrpunimin e ushqimit, pėrcakton qė personat e angazhuar mė veprimtari e caktuara tė jenė tė kualifikuar, se paku tė kenė shkollimin e mesėm”, ka thėnė ai.

Ai ka shtuar se nė ato veprimtari ku AVUK-u ėshtė mbikėqyrės, nuk ka fėmijė qė punojnė pasi qė, sipas tij, nė ato subjekte afariste AVUK-u ėshtė syhapur dhe nuk lejon qė tė ndodhin gjėra tė tilla.

Kurse Safet Gėrxhaliu, nga Oda Ekonomike e Kosovės (OEK), ka thėnė se duhet tė pėrkufizohet njėherė e pėrgjithmonė filozofia qė nga puna e fėmijėve tė krijohet jetesa. Sipas tij, puna e fėmijėve tregon varfėrinė, tė cilėn sipas tij, Kosova nuk e meriton ta ketė.

“Puna e fėmijėve nė Kosovė ėshtė bėrė pėrditshmėri, nėpėr rrugė apo kafeteri kohė pas kohe shihen shitės tė vegjėl, tė cilėt ofrojnė pako cigaresh, kartela telefonike, apo produkte tė tjera qė bartin nė njė pako para duarsh, ata punojnė ēdo kund dhe nė ēdo kohė qoftė si shitės ambulant, e deri tė punėt mė tė rėnda, si nė blegtori, pylltari dhe nė industri. Por duhet njėherė dhe pėrgjithmonė ta kuptojmė filozofinė e fėmijėve, tė mos mendojė dikush se me punėn e fėmijėve krijohet mirėqenie. Puna e fėmijėve e dėshmon varfėrinė dhe Kosova kėtė nuk e meriton”, ka thėnė ai.

Sipas Gėrxhaliut, esenca e tėrė kėsaj ėshtė se puna e fėmijėve e dėmton mirėqenien e tyre, e pengon zhvillimin e arsimimit tė tyre si dhe standardin e ardhshėm tė tyre. Sipas tij, puna e fėmijėve pėr nga natyra dhe mėnyra se si kryhet, e dėmton, abuzon dhe e shfrytėzon fėmijėn dhe i mohon atij tė drejtėn pėr arsimim dhe, njė shtet qė pretendon tė ardhmen, armėn mė tė fortė e ka edukimin dhe arsimimin. Gėrxhaliu tha se ekzistojnė pesė arsye se pse fėmijėt janė ata qė shfrytėzohen, e para ėshtė varfėria, arsimi, norma sociale, tradita e bizneseve qė udhėhiqen nga prindėrit e fėmijėve dhe nevojat e biznesit.

Ndryshe, nė Kosova ka kohė qė ėshtė pėrmendur si shqetėsim serioz puna e fėmijėve qė bėhet nė bujqėsi, me ē’ rast kohė mė parė edhe Ministria e Bujqėsisė pati lansuar njė fushatė mediale ku tregon se sa janė pėrfshirė fėmijėt nė punėt bujqėsore.

Por edhe nga jeta e pėrditshme e shohim se ka shumė fėmijė nė rrugė, tė cilėt shesin gjėra tė ndryshme, sa pėr ta fituar kafshatėn e gojės. Por kjo gjendje e tyre, sipas shumė raporteve vendore e ndėrkombėtare ėshtė cilėsuar si shkelje e tė drejtave tė tyre dhe u ėshtė bėrė thirrje institucioneve vendore qė tė bėjnė ēka ėshtė e mundur qė njė gjė e tillė tė parandalohet dhe tė rregullohet edhe me ligje./M.Mulaj/